Yuniti ya Ḽeksikhografi ya Lushaka ya Tshivenḓa i no wanala Yunivesithi ya Venḓa yo kona u tshimbidza nga nḓila yo maṱhakheni Khonfarentsi ya vhu-30 ya AFRILEX u bva nga ḽa 01 u swika ḽa 04 Fulwana 2026. Khonfarentsi iyi yo vha tshiga tsha ndeme, hu tshi pembelela miṅwaha ya furaru ya ḽeksikhografi kha dzhango ḽa Afrika, nahone ya dovha ya ṋetshedza tshiteṅwa tsha uri vhaṱoḓisisi, vhaṱuṱuwedzi vha ṱhalusamaipfi, vhaanḓadzi, vhashumi vha zwa nyambo, vhadededzi na vhoramaṱali kha zwa thekhinoḽodzhi vha haseledze nga ha mveledziso dzine dza khou itea zwino na nḓila ine ḽeksikhografi kha dzhango ḽa Afrika ya khou livha khayo kha tshifhinga tsha thekinoḽodzhi ya didzhithala na vhuṱalimafanedza (AI).
Khonfarentsi yo vulwa lwa tshiofisi nga Tshanḓa tsha Mutshatseḽa na Phrintsipala wa Yunivesithi ya Venḓa Phrofesa Vho Bernard Nthambeleni, vhe vha sumbedza uri ḽeksikhografi a si u kuvhanganya maipfi na ṱhalutshedzo dzao fhedzi zwi kwama na zwi fhiraho izwo. Vho ombedzela ḽeksikhografi sa mushumo wa ndeme kha u vhulunga vhufa ha mvelele na luambo, u khwaṱhisa zwa u funza na u guda, u shela mulenzhe kha mveledziso ya matshilisano na ikonomi u mona na dzhango ḽa Afrika. Phrofesa Vho Nthambeleni vho dovha vha khwaṱhisedza vhuḓikumedzeli ha Yunivesithi ya Venda kha mveledziso ya nyambo dza Afrika, u bveledza ṱhoḓisiso dza ndeme, na u khwaṱhisa vhushaka na maṅwe mashango. Musi vho sedza vhushaka ha tshifhinga tshilapfu vhukati ha Yunivesithi ya Venda na AFRILEX vho ṱuṱuwedza uri khonfarentsi iyi kha i shume sa pulatifomo ya u kovhelana nḓivho, u khwaṱhisa tshumisano, u ṱanganedza mveledziso ya zwa thekhinoḽodzhi na u shela mulenzhe kha u vhumba vhumatshelo ha ḽeksikhografi kha dzhango ḽa Afrika.
Kha maipfhi avho a u vula, Muphresidennde wa AFRILEX, Phrofesa Vho Dion Nkomo, vho livhisa maipfhi a ndivhuwo kha Yuniti ya Ḽeksikhografi ya Lushaka ya Tshivenḓa na kha Yunivesithi ya Venda kha u kona u tshimbidza khonfarentsi iyi lwa vhuvhili u bva nga 2006. Vho sumbedzisa khonfarentsi iyi sa tshiga tsha ndeme tsha u pembelela miṅwaha ya furaru ya mveledziso ya zwa ḽeksikhografi kha dzhango ḽa Afrika, na u ṋetshedza tshikhala tsha u elekanya na u sedza vhumatshelo ha khethekanyo iyi, nga maanḓa zwi tshi tevhedza mveledziso ya thekhinoḽodzhi na vhuṱalimafanedza (AI).
Khonifherentsi yo thoma nga wekishopho ya thangela khonfarentsi yo ṋetshedzwaho nga Phrofesa Vho Gilles-Maurice de Schryver vha bvaho kha Senthara ya UGent ya Ngudo dza Bantu, Yunivesithi ya Ghent ngei Belgium. Vho amba nga ha “Generative AI & Lexicography.” Wekishopho yo sumbedza uri ḽeksikhografi ya Afrika yo aluwa hani nga kha mveledziso ya thekinoḽodzhi ya didzhithala, ḽingwisitiki ya khophasi na zwa vhuṱalimafanedza. Vho ombedzelwa ndeme ya mushumo wa u shumisana kha u bveledza ḽeksikhografi na zwiko zwa nyambo zwine zwa tsireledza, zwa bveledza na u ṱuṱuwedza nyambo dzapo kha dzhango ḽa Afrika.
Khonifherentsi yo dovha hafhu ya vha na ṋetshedzo yo swikiswaho nga Phrofesa Vho Langa Khumalo vha SADiLaR vha wanalaho kha Yunivesithi ya North-West ye ya vhalwa nga Phrofesa Vho Dion Nkomo ine ya ri: “Vhuṱalimafanedza na vhumatshelo ha ḽeksikhografi ya Afrika.” Mafhungo aya o ṱuṱula nyambedzano dza ndeme dzine dza sedza kha tshanduko khulwane ine vhuṱalimafanedza ha khou ita kha thyiori ya ḽeksikhografi na maitele a vhuṅwali ha ṱhalusamaipfhi.
Vho David Joffe, mubveledzi wa sofuthiwee ya vhuṅwali ha ṱhalusamaipfi ya TLex, vho sumbedza uri sofuthiwee dza musalauno dza ḽeksikhografi na pulatifomo dza didzhithala zwi khou shandukisa nḓila ine ṱhalusamaipfi dza ṅwalwa ngayo nga u khwinisa mashumele kwao na vhushumisani vhukati ha vhaṅwali na vhadzudzanyi vha ṱhalusamaipfhi.
Khonfarentsi yo vha na zwipiḓa zwo khetheaho zwa nyambedzano zwo itelwa u katela vhaanḓadzi, vhadededzi vha Gireidi 4-7, vhadzudzanyi vhahulwane vha yuniti dza ḽeksikhografi dza lushaka na mazhakanḓila a zwa ḽeksikhografi.
Khonfarentsi yo khunyeledza nga lwendo lwa u dalela mahovhohovho a Phiphidi na Damuni ḽa Ṋanḓoni. Dokotela Vho Mulalo Takalani, mutshimbidzi wa khonfarentsi ya vhu-30 ya AFRILEX, vho sumbedza dakalo ḽihulu nga u kona u tshimbidza khonferentsi iyi nga nḓila ya nṱha, vho sumbedza uri u fara mushumo uyu ndi tshiga tsha ndeme kha u bveledza vhupfumbudzi ha ṱhalusamaipfi kha dzhango ḽa Afrika. Vho livhuha Bodo ya AFRILEX kha u fhulufhela Yuniti ya Ḽeksikhografi ya Lushaka ya Tshivenḓa. Dokotela Vho Takalani vho livhuha tshumisano na thikhedzo ye Yunivesithi ya Venda ya ṋetshedza u itela uri khonferentsi i tshimbile zwavhuḓi.
