Mvulatswinga
Vha Khoro ya Lushaka ya Luambo ya Tshivenḓa (TNLB), vha tshi khou shumisana na Yunivesithi ya Venḓa vho fara mushumo wa u pfhumbudza vhagudiswa na vhagudisi nga ha milayo ya kupeleṱele na kuṅwalele kwa Tshivenḓa nga ḽa 21 Ṱhafamuhwe 2026. Muṱangano wo vha wo livhiswa kha u sika nḓivho na u ṱuṱuwedza u shumiswa ho teaho ha milayo iyi. Vho Tendani Tshikombedze, Ranyambo Muhulwane wa Luambo lwa Tshivenḓa vho vha vhe mutshimbidzamushumo.
Vhubvo
Khoro ya Lushaka ya Luambo ya Tshivenḓa (TNLB), yo ganḓisa milayo ya kupeleṱele na kuṅwalele kwa Tshivenḓa lwa u thoma nga ṅwaha wa 2008, ha tevhela khanḓiso yo vusuludzwaho nga ṅwaha wa 2019. Mushumo uyu wo vha wo dzudzanywa u vhona uri vhashumisi vha luambo vha a ḓivha milayo yo vusuludzwaho nahone vha a kona u i shumisa nga nḓila yo teaho kha maṅwalo avho. i ṋea tsivhudzo nga ha u dzudzanywa ha luambo na u shumiswa ha Tshivenḓa nga nḓila i fanaho. I dovha ya vha tshiko tsha ndeme tsha u ṱuṱuwedza vhukoni ha u vhala na u ṅwala, u shumisa luambo nga nḓila i fanaho, na u ṅwala Tshivenḓa nga nḓila yo teaho. Vho A.E. Ṋengweṋani na Vho N.C. Ratshisevhe vho vha vhone vha u pfhumbudza vhathu nga ha milayo ya kupeleṱele na kuṅwalele kwa Tshivenḓa.
Manweledzo a Nḓila ye Mushumo wa Tshimbila Ngayo
Mbekanyamushumo yo thoma nga mulaedza wa u ṱanganedza wo ṋewaho nga Dokotela Vho M.R. Raphalalani, vhe vha ṱanganedza vhathu vhoṱhe nahone vha livhuha PanSALB nge ya khetha yunivesithi sa fhethu ha u farela mushumo uyu. Vho ṱuṱuwedza vhathu uri vha pfhe vho vhofholowa nahone vha shele mulenzhe nga u vhudzisa mbudziso na u humbela ṱhalutshedzo musi mushumo u tshi khou bvela phanḓa.
Dokotela A.J. Makhado vho ḓivhadza vhaambi na vhaeni hu tshi katelwa na vhaofisiri vha PanSALB, Ṱhoho ya Muhasho wa Nyambo dza Vharema, vhaofisiri na Vhadzudzanyi Vhahulwane vha bvaho kha Yunithi dza Lekisikhogirafi ya Lushaka ya Tshivenḓa na Xitsonga, vhaofisiri vha bvaho kha Fakhaḽithi ya Pfhunzo na matshudeni.
Vho Mtileni vho ṋea manweledzo a ndima ya PanSALB, nga maanḓa vha tshi sedza kha mushumo une wa itwa nga Khoro dza Lushaka dza Nyambo kha mveledziso na u ṱuṱuwedza nyambo dza Afrika Tshipembe. Vho ṱalutshedza uri mushumo uyu ndi tshipiḓa tsha maitele a khou bvelaho phanḓa a u bveledza na u ṱuṱuwedza luambo lwa Tshivenḓa.
Mushumo wo mbo ḓi bvela phanḓa na u pfhumbudza nga ha milayo ya kupeleṱele na kuṅwalele kwa Tshivenḓa.
Vho Takalani vho ṋetshedza siangane he vha ri u ya nga ḓivhazwakale, vhunzhi ha nyambo dza Tshirema dzo vha na khaedu ya vhukhakhi ha kupeleṱele na kuṅwalele zwo itwa nga kupeleṱele kwo khwaṱhisedzwaho nga vhamishinari zwe zwa dzhia tshifhinga tshilapfhu uri hu kone u vha na tshanduko. Ri wana uri Tshivenḓa na tshone kuṅwalele na kupeleṱele kwatsho kwo dzula ku sa shanduki lwa miṅwaha ya tshivhalo.
Vho Ṋengweṋani vho pfhumbudza u bva kha siaṱari 1 u swika kha 22 nga nḓila i tevhelaho:
- pfhalandoṱhe na themba
- tshati ya fonimi ya pfhalanḓoṱhe na themba
- fonimi dza pfhalandoṱhe na tsumbo
- tshati ya fonimi dza themba
- fhethu ha mubulo
- nḓila ya kubulele
- tshati ya themba nga tshifonimi na tshifonetiki
- kupeleṱele kwa maipfhimaunḓwa/ maipfhimaṱunḓwa
- kushumisele kwa tswayo dza tshivenḓa
- kushumisele kwa madanzi
- u paṱekanya na u paṱekanyulula maipfhi
Vho Ratshisevhe vho ṋea ṱhalutshedzo nga ha masiaṱari kha siaṱari 23 u swika kha 49 nga nḓila i tevhelaho:
- thangi
- khanedza
- ḽirangi
- kushumisele kwa vho na vho
- ndovhololo
- mbumbano ya maipfhi
- kuṅwalele kwa ndaela
- kuṅwalele kwa manyanyu na maaravhi ngomu fhungoni
- kuṅwalele kwa mbalo kana nomboro nga maipfhi
- maipfhi ane a peleṱwa nga nḓila dzi no fhira nthihi
- kushumisele kwa ndongazwiga
- ṱhumetshedzo /aphendisi
- maipfhi ane a tea u dzhielwa nzhele kha kuṅwalele
Mbudziso na therisano
Nga murahu ha u mikumedzo iyi, ho vha na mbudziso na therisano nga nḓila i tevhelaho:
Tshanduko ya mupeleṱo wa mubvumo “pfh”
Ho vhudziswa mbudziso nga ha tshanduko kha mupeleṱo wa mubvumo “pf”, ine zwino ya ṅwalwa sa “pfh”, na uri milayo yo khwiniswaho i shumiswa fhedzi kha vhagudi vha yunivesithi kana i dovha ya shuma na kha vhagudi vha zwikolo zwa phuraimari na sekondari.
Ho ṱalutshedzwa uri milayo yo khwiniswaho i shumiswa nga vhathu vhoṱhe vhane vha shumisa luambo lwa Tshivenḓa. Ngauralo, PanSALB i khou farela vhathu mishumo ya u ṱalutshedza na u swikelela vhathu u itela u vhona uri vhadededzi, vhagudi, matshudeni na vhaṅwe vhashumisi vha luambo vha ḓivhe nga ha tshanduko idzi nahone vha kone u shumisa milayo yo khwiniswaho nga nḓila i fanaho.
U Shumiswa ha Milayo yo Khwiniswaho
Muṅwe mugudi o vhudzisa uri u shumisa milayo miswa ya mupeleṱo kha mushumo wa ngudo zwi ḓo dzhiiwa sa vhukhakhi arali mudededzi a sa athu ḓivha milayo miswa.
Ho ṱalutshedzwa uri u shumisa mupeleṱo wo khwiniswaho a zwi tei u dzhiiwa sa vhukhakhi. Vhadededzi na vhaṅwe vhashumisi vha luambo vho ṱuṱuwedzwa uri vha ḓivhe Milayo yo Khwiniswaho ya Kupeleṱele na kuṅwalele kwa Tshivenḓa nahone vha shumise tshibugwana itshi sa tshishumiswa tsha u livhisa musi vha tshi ṱola mishumo yo ṅwalwaho.
U vala
Mushumo wo fhela nga mulaedza wa u vala wo ṋewaho nga Vho Ngobeni, vhe vha ita manweledzo a mafhungo a ndeme e a haseledzwa musi wa mikumedzo nahone vha livhuha vhaambi nga ha u shela havho mulenzhe. Vho dovha vha livhuha Yunivesithi ya Venḓa nge ya tendela uri PanSALB i farele mushumo uyu hanefho Yunivesithi.
